07-18-2009, 12:39 AM
Çiçek Yetiştirme
ÇİÇEK YETİŞTİRME YOLLARI
Bahçe ve balkonlarımızda yetiştirdiğimiz çiçekleri çeşitli yollardan temin ederiz. En kolayı bir seraya gidip gözümüze kestirdiğimiz, hoşumuza giden çiçekleri satın almaktır. Az miktarda bitki gerekiyorsa bu yol en mantıklısı olacaktır.
Eğer büyük bir balkon veya bir bahçemiz varsa fazla sayıda bitki gerekir. Bu durumda çiçeklerimizi çeşitli metodlarla kendimiz yetiştirmemiz daha ekonomik olur. Çiçeklerimizi tohumla, çelik veya kök sürgünlerinden yetiştirebiliriz.
TOHUMLA YETİŞTİRME
Tohumla bitki yetiştirmek biraz karmaşık bir iştir. Bütün tohumlar aynı şekilde ekilmez. Bitkisine göre ekim zamanı, ısı ve ortam farklılıkları gösterir. En çok mevsimlik ve iki yıllık çiçekler tohumdan yetiştirilir.
Dayanıklı mevsimlik çiçekler
Yıllık çiçeklerin bir kısmının tohumu eylül ayında asıl yerine ekilir.Bunlar sonbaharda çimlenir ve soğuktan korkmadan kışı geçirirler. İlkbaharda gelişir ve çiçek açarlar. Bu cins çiçekler yer değiştirmekten hoşlanmazlar. Yalnızca sık fideler seyreltilir ve kalanlar oldukları yerde büyütülür. Bu türler genellikle ilkbahar ve erken yaz döneminde açan cinslerdir ve çoğunlukla bir kere ekilince ertesi yıllarda tohumları dökülerek kendiliklerinden çıkarlar.
Mevsimlik hezaran, sarı nergis, çörekotu, tatlı bezelye, bekâr düğmesi ve godetya bu tür çiçeklerdir.Bu türler nisan ayında ekilebilir ancak çiçek verimleri düşük olur.
Hassas mevsimlik çiçekler
Daha geç açan mevsimlik çiçekler ise tohumları mart ayında sıcak bir yerde ekilerek yetiştirilir. Erken çiçek almak için bu şarttır. Dışarı ekilmek istenirse hava ısınıncaya kadar yani nisan sonlarına kadar beklemek gerekir. Bu durumda çıkan fideler ancak yaz ortalarında çiçeklenir.
Birinci metod
Tohumlar 15-18 c sıcaklıkta ve aydınlık bir yerde ekilir.Saksı veya en az 5 cm derinlikte tepsilere hazır torfla doldurulur. Tohumlar serpilir. İri tohumların üstü hafifçe örtülür. Toz gibi ince olanlar ise örtülmez, hafifçe bastırılır. Püskürteçle sulanır. Üzerine bir cam kapatılır. Kahverengi bir kağıt konur. Cam her gün çevrilir. Tohumlar çimlenince önce kağıt, bir kaç gün sonra da cam kaldırılır. Fideler gerçek yaprakları çıktıktan sonra küçük kese veya saksılara şaşırtılır.
İkinci metod
Tohumlar aynı şekilde saksıya ekilir. Üzerine şeffaf bir naylon torba geçirilir. Ilık ve gölge bir yere konur. Tohumlar çimlenince torba kaldırılır ve saksı aydınlık bir yere konur. Aynı şekilde fidelenir.Begonya, cam güzeli, ateş çiçeği, petunya, aslanağzı, mine ve buz çiçeği böyle ekilir.Kadife, kral kızı, horoz ibiği ve kozmos gibi fazla hassas olmayan bazı mevsimlikler nisan ayında dışarıya ekilir. Fideler çıkınca asıl yerlerine şaşırtılır.
Tohumları dışarıda yetiştirme
Daha çok iki yıllık ve kalıcı çiçekler için uygundur. Bu cinsler ilk yıl yaprak ve kök geliştirir. Ancak ertesi yıl çiçek açarlar. Tohum ekmek için mayıs ayı en uygun zamandır.Hafif gölge bir yer seçilir. Yanmış gübre ile beraber kazılmış ve iyice işlenerek inceltilmiş toprağa tohumlar serpilir. Çok ufak tohumlar örtülmez, hafifçe bastırılır. İri tohumlar için toprakta çizgiler açılır. Fazla derin açılmamalıdır. Tohumlar bu çizgilere seyrekçe serpilir ve hafifçe örtülür. Tohumlar süzgeçli kova ile düzenli olarak sulanır. Çıkan fideler eylül ayında istenen yerlere fidelenir.
İki yıllık çiçekler
Yüksük otu, ay gülü, çan çiçeği ve hüsnüyusuf,
Ömürlü çiçekler
Haseki küpesi, ezan çiçeği, Acı bakla, ömürlü karanfil ve gülhatmi türleri böyle yetiştirilebilir.Bütün bunlardan farklı şekilde ekilen tohumlarda vardır. Mesela hercai ve aslanağzı tohumları ağustos sonuna doğru ekilir.Çıkan fideler 4-5 hafta sonra yerlerine şaşırtılır. Aslanağzı olduğu yerde de kalabilir.
KÖK SÜRGÜNLERİNDEN YETİŞTİRME
Ömürlü çiçekler ve bazı soğanlı çiçekler için için en uygun usuldür. Zira bu şekilde bitkiden çiçek almak için bir yıl beklemek gerekmez. Hemen o yıl açar. Mesela seradan beğendiğiniz ömürlü çiçeklerden az sayıda alırsınız. Bitki gelişip çoğalınca köklerinden ayırıp yeni bitkiler elde edebilirsiniz.
Ayrıca ömürlü çiçeklerin bir kısmı 3 yılda bir sonbaharda sökülüp kökleri ayrılarak yeniden dikilirse bitki tazelenir ve ömrü uzar.
Kök ayırma ilkbahar veya yaz sonunda yapılır. Etli kökleri keskin bir bıçak kullanarak ayırabilirsiniz. Çok iri bitkileri ise çatal belle hafifçe yerinden oynatmak gerekebilir.
ÇELİK İLE YETİŞTİRME
Bazı ömürlü çiçekler çelikle yani bitkiden kesilmiş dalı köklendirerek yetiştirilebilir. İki çeşit çelik olur.
Kök çeliği ile
Yıldız çiçeği, hezaran, şakayık ve acı bakla kök çeliğiyle yetişir. Bitkinin dibinden fışkınlayan taze dalları köke dokunmadan ya elle hafifçe çekerek, kopmuyorsa bıçakla kesilerek ayrılır. Kesilen çeliğin üzerinde ana daldan küçük bir parça bulunursa daha çabuk köklenir. Çelik saksıda köklendirilir.
Uç çeliği ile
Bitkinin çiçeksiz ve taze bir dalı 5-10 cm kesilir. Toprak önce bir çubukla delinir. Çelik yerleştirilir. Toprak hafifçe sıkıştırılır ve sulanır.Gölgede köklendirilir.Çelikler susuz bırakılmamalı ama çürüyecek kadar da aşırı sulanmamalıdır.
TOHUMDAN SARDUNYA YETİŞTİRELİM
Yazın dalından kolayca tutan sardunyaların çiçekçilerde ne kadar pahalı satıldığını görünce şaşırırız. Bunlar melez cinslerdir ve boylanmadan sürekli açarlar. Eğer bu türlerden istiyorsanız ve fazla sayıda fideye ihtiyacınız varsa tohumdan yetiştirmek hem inanılmaz ekonomik, hem de çiçek meraklıları için çok zevkli bir uğraş olacaktır.
Ocak ayı bu iş için en ideal zamandır. Zira şimdi ekeceğimiz tohumlar haziran ayından itibaren tomurcuklanacak,bahçemiz veya balkonumuz pıtrak gibi açan onlarca sardunya fidesiyle şenlenecek. Üstelik bu çiçekler kıştan korumak kaydıyla ömürlü olacaklar.
İhtiyacımız olan malzeme
1 paket hibrid (melez)sardunya tohumu (Tohum satan her yerde var)
Yeteri kadar çiçek torfu (Bahçe toprağı uygun değil)7-8 cm. derinliğinde geniş ve düz tepsiler. Uzun çiçek kutuları da kullanılabilir. (ben yoğurt tepsilerini kullanıyorum. Bir kaç drenaj deliği açmak gerekiyor.)Tepsilerin üzerini örtmek için bir parça cam (yoksa streç film de kullanılabilir)Bir tabaka kahverengi kâğıt.Güneş alan sıcak bir oda ( Isı 20- 22 c. olmalıdır)Kapları torfla doldurun ve hafifçe bastırın ve sulayın. Suyunu çekince serçe parmağınızla düzenli aralıklarla çukurcuklar açın. Paketten çıkardığınız tohumları tek tek çukurcuklara atın. Üzerlerini örtecek kadar toprak fiskeleyin. Fazla olmasın. Püskürteçle sulayın. Tepsileri pencereye yakın yerleştirin. Bol ışık alsın. Üzerlerine cam kapatın veya streç filmi dikkatle gerin. En üste kahverengi kağıdı kapatın. Tohumlar çimleninceye kadar her gün camı çevirin veya naylonu değiştirin. İlk fideler görününce önce kağıdı 2-3 gün sonra da camı kaldırın.Gerektikçe püskürteçle sulayın ama aşırı olmasın. Yeni fideler kolayca çürüyebilir. Fidelerin gerçek yaprakları 2-3 tane olunca şaşırtma zamanı gelmiş demektir. Her fideyi minik bir saksı veya keseye dikin. Fideyi asla sapından tutmayın. Bir çay kaşığının sapı yardımıyla topraktan çıkarın. Öbür elinizle yaprağından tutarak önceden açılmış çukura yerleştirin. Toprağını dikkatle sıkıştırıp sulayın.Bu arada, fidelerin hepsi aynı günde çıkmaz. Genelde 3-7 günde başlar ve 15-20 güne kadar çıkmaya devam eder.Şaşırtılan fideler 6-7 yapraklı olunca dal uçlarını çimdirerek minicik koparın ki bitki dallı budaklı büyüsün. Saksıları aydınlık ve sıcak bir yerde tutmaya devam edin. Onları mart sonunda kapalı balkona taşıyabilirsiniz. Don tehlikesi geçince fideleri dışarı alın ve asıl yerlerine dikin.Bu işlemi iki kış tekrarladım ve her seferinde 55-60 sağlıklı sardunyam oldu.Sardunya tohumları haziran ayında dışarıya da ekilebilir. Yine saksılara ekilir ve çıkıncaya kadar üstleri camla kapatılır. Saksılar direkt gün ışığı almayan bir yerde tutulur. Fideler çıkınca normal prosedür uygulanır. Yazın ekilen tohumların çiçeklenme zamanı gelinceye kadar havalar soğur. Fideler kış aylarında soğuktan korunmak şartıyla ancak ertesi yıl verim verebilir.
Çiçeklerin dikimi ve bakımı
AFRİKA ZAMBAĞI (Agaphantus)
Agaphantus hem yerde, hem de saksı içinde yetiştirilebilen çok gösterişli ve dayanıklı bir çiçektir. Yüksekliği 1 metreye varan bitki yaz boyunca beyaz, mavi ve mor renklerde bol çiçek açar.Seradan saksı içinde alabilirsiniz. Güneşi çok sever. Soğan olarak dikilecekse derinlik 10 cm olmalı ve 50 cm aralık verilmelidir. Yaz aylarında bolca sulanır.Saksıda olanlar için; kökleri saksıyı doldurmadıkça değiştirilmemelidir. Kışa dayanıklıdır
AMARYLLİS (Hippeastrum)
Bu bitkinin iki ayrı grupta toplanması daha doğru olur. Hippeastrum dış mekanlarda yetiştirilebilen, dayanıklı bir soğandır. Amaryllis ise bu soğanın melezlenerek üretilen daha farklı bir türevidir. Amaryllis renk ve biçim açısından daha zengin çeşitlere sahip olmakla beraber bahçe şartlarında yetiştirilmeye elverişli değildir.İç mekanda yetiştirilebilen Amaryllis çeşitleri çiçekçi ve alışveriş merkezlerinde soğanı hazır dikili halde sonbaharda satışa çıkarılır. Son derece iri ve cazip renkli çiçekleri dikimden 8 hafta sonra açmaya başlar.
YETİŞTİRİLMESİ
Saksıyı oda ısısında, aydınlık bir yere koyun. Soğan filizleninceye kadar az, daha sonra bolca sulayın. Çiçekleri geçtikten sonra ertesi yıl açması için yaprakları sararıncaya kadar sulamayı sürdürün. Haftada bir sıvı gübreyle besleyin. Zamanla kuruyan sap ve yaprakları alın, sulamayı kesin. Kuru halde muhafaza ettiğiniz saksıları sonbaharda yeniden sulamaya ve beslemeye başlayın. 3 yılda bir saksı değiştirin.
BEGONYA (Begonia)
Soğanlı begonyalar son derece gösterişli çiçekler açar. Saksıda yetiştirmek daha iyidir. Sarkık dallı olanları cinsleri asma saksılara dikilir. Bazı cinslerinin çiçekleri iri bir güle benzer. Neredeyse her rengi vardır.Soğanlar mayısta humuslu toprağa çukur tarafı üste gelecek şekilde dikilir.Toprak üzerini ancak örtmelidir. Çıkıncaya kadar fazla sulanmaz. Yarı gölgeye yerleştirilir. Suyu çok sever. Temmuzdan ilk soğuklara kadar devamlı açar. Soğanlar sıcak bir yerde çimlendirilirse daha erken çiçeklenir.Bitki kuruyunca soğanları çıkarılır ve kuru kum içinde serince bir yerde saklanır.
GLAYÖL (Gladiolus)
Glayöller en tanınmış soğanlı bitkilerdendir. Onları genellikle kesme çiçek olarak görürüz. Ama bir parça güneş gören toprağınız varsa bu gösterişli çiçeği kolaylıkla yetiştirebilirsiniz. Glayöllerin farklı cinsleri bulunur. Bildiğimiz büyük çiçekli melez olanlarından başka, yazın devamlı açan küçük çiçekli tabii bir türü daha vardır.Glayöl bol güneş ve gübreli toprak sever. Yaz boyunca düzenli olarak sulanmalıdır. İklim aşırı soğuk değil ve yeri iyi drenajlı ise soğanlarını topraktan çıkarmaya gerek yoktur. Bulunduğu yerde sürekli yavrulayarak çoğalacaktır.Soğanlar Mart ayından itibaren 15 gün aralıklarla kısım kısım dikilirse bahçe yaz boyu glayölsüz kalmaz. Bu şekilde 4-5 posta dikim yapılabilir.Glayöl soğanları 6 hafta önce kazılmış ve iyi hazırlanmış toprağa 10.cm derinlik ve 10-15 cm. aralıklarla dikilir. Büyüyen bitkinin devrilmemesi için rüzgar almayan bir yer seçilmelidir. Gerekirse ince bir çubukla destek yapılır.
GÜN ZAMBAĞI (Hemerocallis)
Gün zambağı eskiden beri bilinen bir çiçektir. Önceleri yalnızca portakal rengi açarken şimdi değişik renkleri üretilmiştir. Çok kolay yetişir. Rizomları bir kere dikilince çabucak olduğu yere yayılır.Su tutan toprakları sever.
Çiçeklerinin ömrü bir gündür ama bol tomurcuk verdiğinden yaz boyu açmaya devam eder. Yeşilliği gür ve dekoratiftir. Bir metre yükselebilir.
İNCİ ÇİÇEĞİ, MÜGE (Convollaria)
Nemli, gölge ağaç altlarını çok seven müge, iri yaprakların arasında çıtı pıtı beyaz kokulu çiçekleriyle çok zarif bir bitkidir. Rizom denen etli kökleri toprak altında dallanarak çoğalır. Gölge alanlarda yer örtücü olarak kullanılabilir. Çizgili yapraklı ve pembe çiçeklileri de mevcuttur.Kökleri kasım ile mart arası 2,5 cm derinlikte ve 10 cm aralıklarla dikilir. İlkbaharda çiçek açar. Suyu çok sever.
KANA (Canna)
Büyük renkli yaprakları, gözalıcı çiçekleriyle kanalar bahçelerin, parkların en gösterişli bitkilerindendir. Bir kere dikilince kalıcı olur ve sürekli çoğalır. Kısa boylu cinsleri rahatlıkla saksıda yetiştirilebilir. Boyu 60 cm'den 1,5 metreye kadar değişebilir.Rizom denilen etli kökleri Mayıs ayında 5 cm derinlik ve 30 cm aralıklarla bol güneşli bir yere dikilir.
KARDELEN (Galanthus)
Baharın ilk müjdecisi olan kardelenlerin anavatanı Anadoludur. Yetiştirmesi gayet kolaydır. Ancak soğanları kurursa tutmaz. Onun için başlangıçta hazır yetişmiş almalı, daha sonra usulüne uygun olarak çoğaltmalıdır.Bitki çiçekleri bittikten sonra yaprakları henüz yeşilken dikkatlice sökülür. Kökleri ayrılır ve bekletmeden dikilir.Kardelen yarı gölge ve nemli topraktan hoşlanır. Çimlerin arasına ve ağaç altlarına dikilebilir.
KLİVYA (Clivia)
Klivya bir iç mekan bitkisi olmakla birlikte yazın dışarıda,yarı gölgede durabilir. Soğuklar başlamadan içeri alınır. Güneşli bir pencere önüne yerleştirilir. Koyu yeşil renkte dar uzun yaprakları ile çiçeksizken dahi dekoratif bir manzarası vardır. Baharda kalın sert bir sap çıkarır. Üzerinde demet halinde 15 -20 adet çiçek bulunur. Borazan şeklindeki bu çiçekler genelde portakal rengi ve çok gösterişlidir. Yaşlı bitkiler daha fazla çiçek sapı çıkarır.Klivya'nın her yıl açması için saksısını mecbur kalmadıkça değiştirmeyin. Kışın çok az sulayın ve beslemeyin.
KRİNUM (Crinum)
Bu yaz soğanı iyi yetişebilmek için güneşli ve sıcak bir yer ister. Drenajı iyi, nemli toprakları sever. Pembe ve beyaz çiçekleri gayet gösterişlidir. Ağustos-eylül aylarında açar.Soğanlar nisan ayında 25 cm derinlik ve 45 cm. aralıklarla dikilir. Bol su ve arada bir sıvı gübre verilmelidir.
LALE (Tulip)
Bir devre adını veren bir çok sanat dalının değişmez motifi olan lale aynı zamanda milli çiçeklerimizdendir. Ne yazık ki bu zarif çiçeği park ve bahçelerde eskisi kadar sık göremiyoruz.Lale bahçede olduğu kadar saksılarda da yetiştirilebilir. Farklı zamanlarda açan yüzlerce çeşidiyle Mart'tan Mayıs sonuna kadar göz zevkimizi okşayan çiçeklerini eksik etmez. Lale soğanları mümkün olduğu kadar geç dikilmelidir. Soğanları çeşidin çok olduğu Eylül- Ekim aylarında satın alın. Serin ve karanlık bir yerde muhafaza edin. Kasım sonlarında toprağa dikin.Soğanlar 15 cm derinlik ve 10-15 cm aralıklarla dikilir. İyi işlenmiş bahçe toprağı ve bol güneş ister. Düzenli sıralar halinde olabileceği gibi soğanları toprağa serpip oldukları yere dikerek tabii bir manzara da elde edebilirsiniz. Özellikle çim alanlarda böylesi göze daha hoş görünür. Yalnız ilkbaharda lalelerin yaprakları kahverengileşmeden biçilmemelidir. Çiçekleri geçtikten sonra laleler sulanıp arada sıvı gübreyle beslenirse soğanı kuvvetlenir ve ertesi yıl tekrar açar. Soğanları topraktan çıkarmaya gerek yoktur.
MANİSA LALESİ (Anemone)
Anavatanı anadolu olan bu çiçek zengin renk ve çok farklı çeşitlere sahiptir. Cinsine göre şubattan eylüle kadar çiçek verir. Pek boylu değildir. (15-20 cm) güneş veya hafif gölgede yetişebilir. Cinsine göre ilk veya sonbaharda dikilir"Pençe" tabir edilen soğanları 5 cm derinlik ve 10 cm aralıklarla dikilmelidir.
NERGİS (Narcissus)
Nergisler şüphesiz soğanlı bitkilerin en tanınmış üyelerinden biridir. Yetiştirilmesi çok kolaydır. Soğanları bir kere dikildikten sonra topraktan çıkarılmaz. Yıldan yıla çoğalarak olduğu yerde yayılır. Nergislerin ana rengi sarı olmakla beraber beyaz, portakal rengi veya iki renkli olanları da vardır. Çiçeklerin farklı boyut ve biçimlerde, kokulu ve kokusuz çeşitleri bulunur.Nergisler normal bahçe toprağında, güneşte veya hafif gölgede yetişebilir.Soğanlar Eylül başlarında 10- 15 cm derinliğinde dikilir. Çiçekler cinsine göre Şubat ve Nisan arasında açar. Bitkinin yaprakları kuruyana kadar kesilmemelidir.
NERİN (Nerine)
Bu zarif çiçek açıkta yetiştirmek için biraz hassastır. Rüzgardan korunmuş, bol güneşli bir yerde iyi işlenmiş toprağa dikilir. Soğanlar nisanda 10 cm. derinlik ve 15 cm aralıklarla dikilir. Veya ilkbaharda fazla sıkışık yerlerinden kökler ayrılır ve bekletmeden dikilir.Yaprakları yaz sonunda çiçekleri açmadan kurur. Çiçekler eylülde 60 cm. uzayan sapların üzerinde açar.
SAFRAN, ÇİĞDEM (Crocus)
Safranlar aslen çayır ve ormanlarda yetişen doğal bir çiçektir. Melezleme yoluyla bir çok çeşidi üretilmiştir. Beyaz, sarı, mor ve çizgili çeşitleri cinsine göre ilkbahar veya sonbaharda çiçeklenir. Toprak açısından seçici değildir. Gölge ağaç altlarından çim alanlara kadar her yerde yetişir. Saksıya dikilirse tomurcuklandığı zaman içeri alınabilir.Sonbaharda açanlar haziranda, ilkbaharda açanlar ise eylül-kasım arası dikilir.
SIKLAMEN ( Cyclamen)
Sıklamen genelde iç mekan bitkisi olarak bilinirse de bahçede yetişen cinsleri de vardır. Sıklameni yetişmiş olarak almak en iyisidir. Mümkünse kışı beklemeden sonbaharda satın alın. Bol tomurcuklu olmasına dikkat edin. Direkt günışığından uzak serince bir yere yerleştirin. Düzenli sulayın.
Çiçekleri bittikten sonra yaz ortasına kadar sulamayın. Yazın saksısını boşaltın ve soğanı taze toprakla yeniden dikin. Toprak üzerini ancak örtmelidir. Köklerini kesinlikle ayırmayın. Önceleri toprak yalnızca nemli olsun. Bitki filizlenince normal sulayın.
SÜMBÜL (Hyacintus)
Zarafeti ve güzel kokusuyla eskiden beri şiirlere, şarkılara konu olan sümbüller geleneksel çiçeklerimizdendir. Ülkemizde tabii olarak bulunan bu çiçek zamanla Avrupa'ya götürülmüş, özellikle Hollanda'lı çiçekçiler tarafından aşılanarak pek çok çeşidi elde edilmiştir.Tabii sümbüller uçuk pembe, mavi ve beyaz renklerde, yalınkat olur. Ağır ve tatlı bir kokusu vardır. Dikildiği yerde sürekli çoğalır ve yetiştirilmesi kolaydır.
ŞAH TACI (Fritillaria)
Doğu Anadolu bölgesinde tabii olarak bulunan bu bitki eskiden beri bahçelerimizde yetiştirilir. Soğanları oldukça iri ve keskin kokuludur. Bu özelliğiyle bahçeden yılan ve fareleri uzak tuttuğuna inanılır.
İki cinsi vardır. Sarı veya portakal renkli Şah tacı toplu halde, aşağı doğru sarkan çiçeklere sahiptir. Boyu 50-75 cm.uzayabilir. Hafif desenli mor veya beyaz çiçekli diğer cins daha kısa boylu olup çiçekleri tek tek açar.
Hafif gölge ve drenajı iyi toprakları sever.Toprak iyi işlenmiş ve gübreli olmalıdır. Soğanlar eylül ve kasım ayları arasında 25-30 cm derinlik, 30-45 cm aralıklarla dikilir. Nisan ayında çiçeklenir. Soğanlar topraktan çıkarılmaz. Toprağına her yıl az miktarda yanmış gübre konur.
YILDIZ ÇİÇEĞİ - DALYA (Dahlia)
Anavatanı Güney Amerika olan yıldız çiçeğinin yumruları 1814'de Avrupa'ya ilk gönderildiği zaman sebze olarak yenmişti. Ekilen yumrular gelişip muhteşem çiçekler açtığında ise işin rengi birden değişti. Üstelik bu bitki aşılanmaya ve melezlemeye çok elverişliydi.Çeşitleri birden arttı. Yıldız çiçeği için Avrupa'da meşhur "lale çılgınlığı"nı andıran bir dönem yaşandı. Nadir soğanlar ağırlığınca altına satıldı.Zamanımızda yıldız çiçeği binlerce çeşidiyle hala popülaritesini koruyor. Boyutu düğme iriliğinden servis tabağı büyüklüğüne kadar değişen çiçek çeşitlerinin neredeyse her rengi vardır. Çiçek biçimleri de farklıdır. Pompon, kaktüs, dekoratif ve yalınkat bunlardan bazılarına verilen isimlerdir. Ayrıca ebruli, benekli ve kırçıllı olanları da mevcuttur.Bitkisinin yüksekliği cinsine göre bir karıştan iki metreye kadar değişir. Kısa boylular saksı veya çiçekliklere yahut bahçede çiçek öbeklerinin ön kısımlarına ekilir. Orta boylu olanları büyük saksılarda yetiştirilebilir. Ancak uzun boylu ve iri çiçekli yıldızlar yalnızca bahçeye dikilmelidir.Yıldızlar bol güneş, iyi gübrelenmiş toprak ve bol su isterler. Yumruları dikmeden altı hafta evvel yeri iyi yanmış gübreyle beraber bir bel derinliğinde kazılır. Mayıs içinde kürekle 15 cm.derinliğinde bir çukur açılır. Açılan çukura 3-4 yumru dikkatlice yerleştirilir. İyi toprakla üzeri örtülür. Yumrular 7-8 cm. derinlikte olmalıdır. Toprak parmaklarla bastırılıp, sıkıştırılır. Filizler görününceye kadar fazla su istemez.Boylu yıldızlar destek ister.Destek çubuğu çukur açıldığında, yumruları yerleştirmeden önce toprağa sağlamca çakılır. Daha sonra yumrular yerleştirilir. Kısa boylular için gerekmez.Yıldız çelikle de yetiştirilebilir. Baharda yumrular sürünce, sürgünlerden 15 cm. lik çelik keskin bir makasla alınır. İyi toprakla dolu bir saksıya ekilir. Hafif gölgede ara sıra sulanarak köklendirilir. Daha sonra toprağıyla beraber gerçek yerine dikilir.Eskiden yaz sonuna doğru çiçeklenen yıldızların şimdiki çeşitleri Hazirandan başlayarak Kasım sonlarına kadar sürekli açıyor. Devamlı ve kaliteli çiçek almak için bitkiler her 15 günde bir gübre şerbeti veya suda eriyen çiçek gübresiyle beslenmelidir.Sonbaharda bitkinin sapları kararınca yumrular çatal bel yardımıyla dikkatlice topraktan çıkarılır. Cinsine göre etiketlenir. Bir hafta kadar kuruması beklenir. Daha sonra serin ve kuru bir yerde bahara kadar muhafaza edilir.Hollanda sümbülleri ise çok zengin renklere sahiptir. Çiçekleri kalın bir sapın çevresinde katmerli ve çok sayıdadır. Cinsine göre ağır veya hafif kokulu olabilir.Sümbül soğanları eylül-ekim aylarında iyi gübrelenmiş toprağa 15 cm. derinlik ve 20-30 cm. aralıklarla dikilir. Tabii sümbüller mart- nisan, Hollanda sümbülleri ise nisan-mayıs aylarında açar. Soğanları topraktan çıkarmaya gerek yoktur.Mayıs, haziran hariç her mevsim açan cinsleri vardır.Soğanları 7,5 cm. derinlikte ve 10 cm. aralıklarla dikilir.
ZAMBAK (Lilium)
Zambak çiçeği insanlık tarihinde çok eski bir geçmişe sahiptir. Öyle ki bundan 3000 yıl önce yetiştirildiğine dair kayıtlar vardır. Çok fazla çeşidi üretilmiştir. Zambak yetiştirmek kolay değildir. Sabır ve bilgi gerektirir.
Zambak soğanları genellikle Ekim ayında dikilir. İyi drenajlı, rüzgar almayan ve güneşli bir yer seçilir. Humus veya gübreyle zenginleştirilmiş toprakta 20 cm derinliğinde bir çukur açılır. Çukurun dibine biraz iri kum serpilir. Kökler yaygın bir şekilde yerleştirilir. İyi toprakla çukur doldurulur. Hafifçe bastırılır.Bahar ve yaz aylarında düzenli ve bol su gerektirir. Çiçeği açıp bittikten sonra da zambak sulanıp beslenmeye devam edilir. Solan çiçekler kesilir ama sap kısmı sonbaharda kendiliğinden kuruyuncaya kadar bırakılır. Soğanları topraktan çıkarmaya gerek yoktur.
ZEPHYRANTHES
Son derece zarif,bahçe ve balkonlarımızda kalıcı bitki olarak yetiştirebileceğimiz bir çiçektir. İğne biçimli yaprakları, çiğdeme benzer beyaz çiçekleri vardır. Temmuz ve ağustos aylarında sürekli açar. Boyu 15 cm kadar uzar. Pembe ve sarı çiçekli olan cinsleri de vardır ama bunlar soğuğa daha az dayanıklı olup, limonluklarda yetiştirmeye elverişlidir.
ÖZELLİKLERİ
Soğanları Nisan ayında bol güneş alan bir yere 5 cm derinlik ve 10 cm aralıklarla dikilir. Toprağı kumlu olmalıdır. Ayrıca ilkbahar ve yaz boyunca köklerinden ayrılarak dikilebilir. Kolayca tutacaktır. Suyu sever. Saksı ve çiçekliklerde de çok güzel durur.
Mevsimine Göre Çiçekler
Ay Gülü (gözlük çiçeği)
Bir adı da" gözlük çiçeği" olan Ay Gülü iki yıllıktır. Tohumları mayısta ekilir. Çıkan fideler eylül ayında 30 cm aralıklarla şaşırtılır. Ertesi yıl mayıstan itibaren mor veya beyaz çiçeklerle donanır. Ancak bitkinin asıl özelliği sedef gibi parlayan yassı ve oval tohum kapçıklarıdır. Bunlar dekoratif kuru çiçek aranjmanlarında seçkin bir yere sahiptir. Ay Gülü en iyi yarı gölgede yetişir. Suyu sever. 80-90 cm kadar boylanır.
BEGONYA (Begonia semperflorens)
Bahçe begonyası rengarenk çiçekleri kadar parlak ve renkli yapraklarıyla da en revaçta yaz çiçeklerinden biridir. Çok kullanışlıdır. Hem güneşte, hem de gölgede yetişebilir. Başka çiçeklerin yetişmediği ağaç altları için idealdir. Saksı ve çiçekliklerde de çok güzel görünür. Tohumdan yetiştirmesi zordur.En iyisi fide olarak satın almaktır. Fideler baharda humuslu toprağa 15-20 cm aralıklarla dikilir. Suyu sever. Kışın kurusa bile bazen ertesi yıl kökünden tekrar yeşerir.
BUZ ÇİÇEĞİ (Mesembryanthemum)
Güney Afrika orijinli ilginç bir çiçektir. Etli yaprakları üzerlerinde buz kırıntıları varmış gibi parlar. Papatyaya benzeyen çiçekleri göz kamaştırıcı renklerdedir. Buz çiçeği en iyi gün boyu güneş alan toprağı kumlu yerlerde yetişir. Çiçekleri gölgede açamaz.Tohumları Mart ayında sıcak bir yerde çimlendirilir. Fideler Mayıs'ta bahçeye dikilir. Fazla su istemez. Hazır fide almak daha pratiktir.
CAM GÜZELİ (İmpatiens)
Bir zamanlar hemen her evde yetiştirilen “cam güzeli” şimdilerde popüler bir dış mekan çiçeği oldu. Yarı gölge ağaç altlarında, balkon çiçekliklerinde günden güne çeşitlenen renkleriyle göz dolduruyor. Yeni melez cam güzelleri klasik ev cinslerinden farklı olarak boylanmadan bol çiçek açar. Mavi ve sarı hariç hemen her rengi, hatta ebrulileri üretildi. Son yıllarda rağbet gören “Guinea” cinsi ise oldukça farklı bir görünümdedir. İri ve gösterişli çiçekleri büyücek renkli yaprakları vardır. Bu cins soğuğa karşı daha hassastır. Yetiştirilmesi nispeten zordur. Saksıda yetiştirmek daha uygun olur. Katmerliler de saksıda yetiştirilir. Cam güzeli humuslu toprağı sever. Dikkatli sulamalıdır. Aşırı su çürütebilir. Güneşte veya yarı gölgede yetişir. Kışın içeri alınırsa yaşamaya devam eder. Aydınlık ve serin bir yere konur. Uzayan dalları budanır. Çelik veya tohumdan yetişir. Kesilen dalı direkt toprağa dikilir. Fazla sulamadan gölgede köklendirilir. Tohumları ise ılık bir yerde ekilirse kolayca çimlenir.
TATLI BEZELYE (Lathyrus)
Hoş kokulu, tırmanıcı ve kolay yetişen bir çiçektir. Eskiden ismi “Nazende” diye bilinirdi. Rengarenk çiçekleri hem bahçede çok hoş görünür, hem de vazo çiçeği olarak elverişlidir. Bahçede bol güneş alan bir yer derince kazılıp, gübrelenir. Ekim ayında 50 cm arayla küçük çukurlar açılır. Bezelyeler çukurlara 3’er adet ekilir. İlkbaharda fideler uzamaya başlamadan, her çukurun yanına ince çubuk veya çalılar dikilir. Bunlara sarılan bezelyeler 1,5 metre uzar. Solmuş çiçekler düzenli temizlenirse çiçek açma mevsimi uzar. Yalnız ertesi yıl için bir miktar tohum bırakılır. Bodur cinsleri saksıda yetiştirilir. Çiçek zamanı bolca sulanır.
HERCAİ MENEKŞE (Pansy,Viola)
Bir zamanların ilkbahar - yaz çiçeği olan hercailer yeni çeşitleriyle son yıllarda kış aylarını güleç yüzleriyle aydınlatıyorlar. Siz de bahçe veya balkonunuzu bu kolay yetişen sevimli çiçeklerle neşelendirebilirsiniz. Kar altında bile açan hercailerin renkleri beyazdan siyah denecek kadar koyu mora kadar değişen çok zengin çeşitlere sahiptir. Hercaileri Ekim ayı sonlarında herhangi gübreli bir toprağa güneş görecek şekilde ekin. Bitkileri gerektikçe sulayın. Haziran ayına kadar devamlı açacaklardır.
HEZARAN (Delphinium)
Hezaran’ın “Binlerce” anlamına gelen ismi, uzun bir sapın üzerinde açan çok sayıdaki çiçekleri için verilmiş olsa gerek. Çiçeklerin ana rengi olan mavi ve mor renklerin yanı sıra pembe ve beyazı da vardır. Katmerli veya yalınkat olabilir. Bitki bir metreden fazla boylandığı için çiçek yataklarının arka taraflarına gruplar halinde ekilir.Ömürlü cinsleri de vardır. Ancak bunları tohumdan yetiştirmek zordur.Yetişkin olarak almak en iyisidir.
HÜSNÜ YUSUF (Dianthus barbatus)
Şair karanfili olarak da bilinen karanfil soyundan iki yıllık bir bitkidir. Bahçede veya saksıda yetişebilir. Enfes kokulu ve gösterişli ebruli çiçekleri en popüler kesme çiçeklerdendir. Vazoda uzun süre dayanır. Hüsnüyusuf tohumları mayıs ayında yarı gölgede, iyi işlenmiş, gübreli toprağa serpilir. Çıkan fideler yaz boyunca sulanır ve otları temizlenir. Sonbaharda asıl yerlerine 25-30 cm aralıklarla ekilir. Fideler ertesi yıl ilkbahar ve yaz aylarında çiçeklenir. Hüsnüyusuf çoğu zaman dökülen tohumlarından kendiliğinden yetişir ve bahçenin kalıcı bitkilerinden olur. Güneşli veya yarı gölge yerlerde yetişebilir. Hafif kireçli toprağı sever fakat şart değildir.
KARAGÖZ (Thunbergia)
Son derece cazip görünüşlü, sıra dışı bir sarmaşıktır. Kalp biçimi gür yaprakları, ortası kara benekli sarı veya beyaz çiçekleriyle bahçeleri süsler. Güzel yetişmesi için bol güneşli bir yer seçilir. İyi işlenmiş toprağa ufak çukurlar açılır. Her çukura 3 adet tohum atılır. Sarmaşık üç metre uzayacağı için uygun destek sağlanmalıdır. Haziran- Ekim arası devamlı açar. Asma saksılara da çok yakışır. Bolca sulanmalıdır.
KRAL KIZI (Zinnia)
Sıcak ve güneşli bahçelerin en dayanıklı çiçeğidir. İlk açan tomurcukları bile neredeyse yaz sonuna kadar renk ve tazeliğini kaybetmez. Katmerlisi makbuldür. Bodur cinslerin çiçeği küçük, boylu olanlarınki iri açar. Rutubet ve gölgeyi sevmez. Bol tohum verir. Tohumlarından kolayca yetişir. Çiçekleri suda uzun süre dayanır. Tohumu Nisan ayında güneşli bir yerde toprağa serpilir. Üzeri hafifçe örtülüp sulanır. Çıkan fideler asıl yerlerine 25-30 cm aralıklarla şaşırtılır. Suyu sever. Boyu cinsine göre 40 cm ile 1m arasında değişir. Haziran ayından ilk soğuklara kadar sürekli açar.
MİNE (Verbena)
Alçak boylu, demetler halinde açan zarif çiçekleri güzel kokuludur. Kayalık bahçelere çok yakışır. Çiçekli bir halı gibi bulunduğu yere yayılır. Uzayan cinsleri asma saksılarda güzel durur. Hemen her rengi vardır. Ilık iklimlerde ömürlü bir çiçektir. Kışın kurumazsa baharda dalları budanarak tazelenir. Geçmiş çiçekleri temizlenirse yaz boyu devamlı açar. Bol güneş sever. Toprağı gübreli ve iyi drenajlı olmalıdır. Aşırı su istemez. Tohumları kış sonunda ekilir. Çıkan fideler hava ısınınca 30 cm. arayla yerlerine dikilir.
SABAH SEFASI (Ipomoea )
Sabah sefası çok sevilen bir mevsimlik sarmaşıktır. Kalp biçimi nazik yaprakları vardır. Borazan şeklindeki çiçekleri gündoğumu ile beraber açılır, öğlene doğru kapanır. Çiçekler pembe, beyaz, mor ve mavi renkte olur. Her tomurcuğun ömrü bir gündür ama her gün yenileri açar. Bitkinin birkaç farklı cinsi vardır. Mavi çiçekli olanının çiçekleri daha büyüktür ve biraz daha geç kapanır. Hatta bulutlu havalarda gün boyu açık durabilir. Yaprakları fazla yoğun değildir. Pembe ve mor çiçekliler daha küçük çiçekli ve bol yapraklıdır. Sabah sefası tohumları nisan sonunda iyi işlenmiş herhangi bir bahçe toprağında açılan çukurlara 3’er adet ekilir. Üzeri 1 cm örtülür. Aşırı gübre verilirse yeşile kaçar ve çiçeği az olur. Bol güneş ve suyu sever. İri mavi çiçekli cinsi (ipomea tricolor) daha geç açar. Bu yüzden tohumlarının mart ayında sıcak bir yerde çimlendirilip daha sonra dışarı ekilmesi iyi olur. Bol tohum verir. Ertesi yıl çoğu zaman kendi kendine çıkar. Bitki sarmaşık şeklinde veya yerörtücü olarak yetiştirilebilir.
SARI NERGİS (Calendula)
Kalendula yıllık bir çiçek olmakla beraber bir kere tohumu ekildikten sonra bahçenin kalıcı üyelerinden biri haline gelir. Dağılan tohumları bulabildikleri her uygun yerde filizlenir, hoş kokulu yeşilliği ve sarı, portakal çiçekleriyle bahçeyi şenlendirir. Bitkinin özü kozmetikte çok kullanılır. Tohumu ilkbaharda güneşli veya hafif gölgeye ekilir. Çıkan fideler kolaylıkla tutar. Suyu sever. Saksıda da yetiştirilebilir.
STATİS (Statice)
Kuru çiçek aranjmanları için mükemmeldir. Uzun saplı zarif çiçekleri yıllarca bozulmadan durur. Bahçedeki manzarası da hoştur. Hemen her rengi vardır. Çiçekleri iyice açınca kesilip demetler halinde bağlanır. Gölgede ters asılarak kurutulur. Haziran ayından ilk soğuklara kadar dalları kesildikçe yenilerini vererek açar. Ömürlü cinsleri de vardır. Hatta yıllık olan bu cinsi bazen bir kaç yıl yaşayabilir. Tohumları nisanda kumlu ve gübreli toprağa serpilir. Çıkan fideler dikkatle sökülüp 30 cm. arayla şaşırtılır. Boyu 40cm-1m arasında değişir. Bol güneş ve suyu sever.
TATLI BEZELYE (Lathyrus)
Hoş kokulu,tırmanıcı ve kolay yetişen bir çiçektir. Eskiden ismi “Nazende” diye bilinirdi. Rengarenk çiçekleri hem bahçede çok hoş görünür, hem de vazo çiçeği olarak elverişlidir. Bahçede bol güneş alan bir yer derince kazılıp, gübrelenir. Ekim ayında 50 cm. arayla küçük çukurlar açılır. Bezelyeler çukurlara 3’er adet ekilir. İlkbaharda fideler uzamaya başlamadan, her çukurun yanına ince çubuk veya çalılar dikilir. Bunlara sarılan bezelyeler 1,5 metre uzar. Solmuş çiçekler düzenli temizlenirse çiçek açma mevsimi uzar. Yalnız ertesi yıl için bir miktar tohum bırakılır. Bodur cinsleri saksıda yetiştirilir. Çiçek zamanı bolca sulanır.
Dayanıklı çiçekler
BERGENİA
Bahçe için mükemmel bir yer örtücü olabilir. Ağaç ve çalıların altına dikilebilir. Bulunduğu yere parlak yeşil ve iri yapraklarıyla çabucak yayılır. Otlanmayı azaltır. Yapraklar sonbaharda kırmızıya döner. Kışa dayanıklı kalıcı bir bitkidir.İlkbaharda ise sümbüle benzer pembe veya beyaz çiçeklerle donanır.
ÖZELLİKLERİ
Drenajı iyi hafif gölge veya güneşli bir yere dikilir.
Sonbaharda bitkinin sık büyümüş yerlerinden fışkınları seyreltilip dikilerek çoğaltılır.
BODRUM PAPATYASI (Osteospermum)
Afrika papatyası soyundan gösterişli ve ılıman iklimlerde ömürlü bir bitkidir. Rüzgardan korunmuş, bol güneşli iyi drenajlı ve hafif topraklı yerleri sever. Uygun şartlarda ilkbahar ve yaz boyunca çok fazla çiçek açar. Adeta çiçekten bitkisi görünmez. Çiçekler krem, beyaz, pembe, mor tonlarında ve hafif ebrulidir. Çiçek petalleri kaşık biçiminde olan bir cinsi de vardır. Bitkinin boyu 30-60 cm olabilir. Kışın kökleri kuru yapraklarla örtülürse çoğu zaman ertesi yıla kalır. Serin iklimlerde her yıl yeni tohum ekilir ve mevsimlik bitki olarak yetiştirilir.Tohumları mart ayında ılık ve kapalı bir yerde çimlendirilir, mayıs ayında dışarı ekilir. Fide aralıkları 30 cm bırakılır.
ÇUHA ÇİÇEĞİ (Primula vulgaris)
İlkbahar çiçeklerinden olan çuha çiçeği bahçede olduğu kadar saksı ve çiçekliklerde rahatlıkla yetişir. Kıştan korkmaz, dayanıklıdır. Tabii türleri Karadeniz ormanlarında çok görülür. Nemli, humuslu toprak ve hafif gölgeyi sever. Yazın yaprakları kurusa bile sonbaharda yeniden sürer. Yerini beğenirse sürekli çoğalır. Sürgünlerinden yeni bitkiler elde edilebilir. İlkbaharda ayırmalıdır.
EKİNEZYA (Echinacea)
Daha çok şifalı özellikleri ile popüler olan Ekinezya Kuzey Amerika'nın bir çok yerinde tabii olarak yetişir.Ömürlü, otsu bir bitkidir. Zarif ve gösterişli çiçekleri için bahçelerimizde süs bitkisi olarak da yetiştirilebilir. Kışın kuruyan dalları toprak seviyesinde kesilir. Bitki ilkbaharda yeniden yeşerir. Papatyaya benzer iri pembe veya mor çiçekleri uzunluğu 1 metreyi aşan sapların üzerinde açar. Bol güneşli yerleri sever. Bununla beraber fazla sıcak iklimlerde öğleden sonra gölge olan bir yere ekmelidir. Böylece çiçekleri daha uzun ömürlü olur. Bitki haziran ve ekim ayları arasında devamlı çiçek açar.İlkbaharda kök ayrıçlarından yetiştirilirse aynı yıl çiçek açar. Tohumları mayıs ayında toprağa serpilir. Çıkan fideler ancak ertesi yıl çiçeklenirler.İyi drenajlı herhangi bir bahçe toprağında yetişebilir.
EZAN ÇİÇEĞİ ( Oenothera)
İlginç özelliklere sahip otsu bir bitkidir. Lale iriliğindeki ipeksi sarı çiçekleri gün boyu kapalı durur. Güneş battığı anda aniden açılarak şaşırtıcı bir gösteri sunar. Ertesi gün öğlene doğru sönen çiçeklerin ömrü bir gündür. Ancak bol tomurcuk verdiği için problem olmaz. Baharda rozet biçimi etli ve tüylü yaprakların ortasından uzun bir sap çıkarır. Bu sapın üzerinde yaz boyu açacak olan tomurcukları taslak halinde bulunur. 1.5 metre uzayabilir.İyi drenajlı herhangi bir bahçe toprağında yetişir. Gün boyu güneş görmelidir. Çiçek açmaya mayıs ayında başlar ve yaz boyu sürdürür. Sıcaklarda düzenli olarak sulanır. Sonbaharda çiçek sapları toprak seviyesinde kesilir. Bitki fazla uzun ömürlü değildir ama tohumları dökülerek her yıl bir çok fide verir . Bu fideler ilkbaharda istenilen yerlere şaşırtılır.Ezan çiçeği aynı zamanda şifalı bir bitkidir.
GELİNCİK (Papaver)
Ömürlü gelincik şekil itibariyle benzese de bildiğimiz gelincikten çok farklıdır. Bir metreye varan sapların üzerinde açan kâse iriliğindeki çiçekleriyle göreni şaşırtır. Çiçekleri kırmızının yanı sıra portakal, yavruağzı, beyaz ve pembe tonlarında da açar. Güneşli bahçelerde kolayca yetişir.Tohumları mayısta gübreli toprağa serpilir. Hafifçe bastırılıp sulanır. Çıkan fideler eylülde şaşırtılır. Yerinde de bırakılabilir. Yaprakları rozet şeklinde büyür. Kenarları dişli, sivri uçlu yaprakları dikenimsi tüylerle kaplıdır. Fideler ertesi yıl mayıstan itibaren açmaya başlarlar.Drenajı iyi ve toprağı ağır olmayan bahçelerde yıllarca yaşar. Her yıl sonbaharda köklü fideler sık yerlerinden ayrılarak çoğaltılabilir. Bitkinin çiçekleri tamamen geçtikten sonra, saplar ve yapraklar toprağa yakın bir yerden kesilir. Tohum kafaları kurutularak çiçek aranjmanlarında kullanılabilir. Yaz sonuna doğru yapraklar yeniden görünür. Sonbaharda köklerin çevresine gübre konarak besin takviyesi yapılır.Bahar ve yaz aylarında düzenli sulanmalıdır.
HASEKİ KÜPESİ (Aquilegia)
Milli çiçeklerimizden olup, özellikle lale devrinde yaygın olarak yetiştirilirdi. Hatta " Haseki küpesi " ismini çiçekleri o devirde moda olan bir küpe biçimine benzediğinden dolayı almıştır. Kolay yetişen, ömürlü bir çiçektir. Fide olarak alınırsa hemen o yıl açar. 90 cm'ye varan sapların üzerinde açan çiçeklerin neredeyse her rengi bulunur.Biçimleriyse gerçekten ilginçtir. Bodur cinsleri de mevcuttur. Mayıstan Temmuz ayına kadar bol ve sürekli açar. Grimsi yeşil yoncaya benzer otsu yaprakları vardır.
ÖZELLİKLERİ
Seçici değildir. Normal bahçe toprağında yetişir. Güneş veya gölgeye dikilebilir. Yaz sonunda yetişkin fidelerden kök ayrılarak çoğaltılabilir. Bitki sonbaharda toprak hizasında budanır.Tohumla yetiştirilecekse Mayıs ayında hafif gölgeye serpilir. Tırmıkla çok hafif karıştırılır. Bastırılarak sulanır. Tohumlar biraz geç çıkar. Sabırlı olmalıdır. Çıkan fideler saksıya veya direkt yerine şaşırtılır. Ertesi yıl açmaya başlar.
HELLEBORUS
Tabii olarak ormanlarda yetişen helleborlar mevsimin ilk açan çiçeği olma özelliğine de sahiptir. Kardelenden bile önce çiçeklenirler. Herdem yeşil, büyük ve el biçimi yaprakları direkt topraktan çıkar. Çiçeklerinin melezleme yolu ile farklı renkleri ve ebrulileri üretilmiştir.Kışın güneşi, yazın gölgeyi sevdiği için yaprak döken ağaçların altında mükemmel bir yer örtücü olabilir. Zamanla yayılarak çoğalır. Humuslu toprakta iyi yetişir. Çiçeklenme mevsimi ocak-şubat aylarıdır.Kök sürgünlerinden mart ayında çoğaltılır.
HOSTA
Hosta farklı özellikleriyle sevilen bir ömürlü çiçektir. Cazip yapraklarının yanı sıra hoş kokulu beyaz veya eflatun çiçekleri yaz boyu açar. Çok değişik çeşitleri vardır. Gölgede çok güzel yetiştiği için ağaç altlarına dikilir. Yer örtücü olarak olduğu yere yayılır ve yabani otların çıkışını önler . Saksıya da dikilebilir. Kışın yaprakları kurur. İlkbaharda köklerinden ayrılarak çoğaltılabilir. Suyu sever.
KARDEŞ KANI ( Centranthus)
Tabii halde eski duvar çatlaklarında ve kireçli kayalık alanlarda yetişir. Ilıman sahillerin bitkisidir. Açık yeşil yoğun parlak yapraklı, otsu ve kalıcı bir bitkidir. Yeşilliği kışın çoğu zaman tamamiyle kurumaz. İlkbaharda 80- 100 cm uzayan dalların üzerinde, demetler halinde açık kırmızı çiçekler açar. Seyrek bulunmakla beraber beyaz çiçekli cinsi de mevcuttur. Çiçek zamanı yaz sonlarına kadar sürer. Bordürlerin arka taraflarına, tarhların ortasına tek veya grup halinde ekilebilir. Kayalık bahçelerde de kullanılabilir. Kışın kuruyan çiçek sapları dipten kesilir.Tohumları ilkbaharda işlenmiş toprağa serpilir. Çıkan fideler sonbaharda asıl yerlerine şaşırtılır. En kolay kök sürgünlerinden yetişir. İlkbaharda bitki köklerinden bir bölümü çatal bel yardımı ile gevşetilir. İstenilen miktarda köklü parçalar ayrılır ve hemen dikilir. Fide aralıkları 50 cm olmalıdır.Bol güneşi, iyi drenajlı ve hafif kireçli toprağı sever. Diğer topraklarda da yetişir. Fazla gübre ve su istemez.
KASIMPATI (Chrysanthemum)
Kasımpatları kasvetli ve çiçeksiz sonbahar bahçelerini canlı renkleriyle adeta bir yaz şölenine çevirirler. Uzak Doğu kültüründe önemli bir yeri olan bu çiçek bizde de öteden beri çok sevilir. Bitki birbirinden farklı yüzlerce çeşide sahiptir. Kalıcı ve yıllık türleri vardır. Yetiştirilmesi gayet kolaydır. Genellikle çeliklerinden veya kök sürgünlerinden çoğaltılır. Tohumla yetiştirilen cinsleri de vardır. Bahçede güneşli ve rüzgar almayan bir yere dikilir. Bitki yaz boyunca düzenli sulanır ve beslenir. Sonbaharda uzun boylu ve iri çiçekli olanları desteklenir. Çiçekler bittikten sonra bitki toprak hizasında kesilir. Üzerine biraz kuru ot veya gübre konursa kökler soğuktan etkilenmez. Saksıda yetiştirmek için küçük çiçekli ve kısa boylu olanları daha uygundur. Çoğaltmak isteniyorsa İlkbaharda bitki sürmeye başlayınca kök sürgünleri dikkatle ayrılıp dikilir. Kasımpatı suda haftalarca dayanır. Topladığınız veya satın aldığınız kasımpatlarının iyice açmış olmasına dikkat edin. Tomurcuklar suda açmayabilir. Vazo suyuna konacak birkaç damla çamaşır suyu bakterial gelişimi önleyecektir.
KETEN ÇİÇEĞİ (Linum)
Mavi çiçek sevenler için bulunmaz bir bitkidir. Bol güneşli ve kumlu topraklı bahçelerde çok güzel yetişir. Topraktan fışkıran narin dalların üzerinde açan çiçekler gök mavisi renktedir. Çiçeklerin ömrü bir gün olmakla beraber yaz boyunca her gün açacak kadar tomurcuğu bulunur.Tohumları ilkbaharda ılık bir yerde çimlendirilir. İlk veya sonbaharda ana bitkiden ayrılan kök sürgünleri ile de yetiştirilebilir. Çoğu zaman dökülen tohumlar kendiliğinden çimlenerek yeni fideler üretir.Sonbaharda kuruyan dallar toprak seviyesinde budanır.
KÜPE ÇİÇEĞİ (Fuchsia)
Geleneksel çiçeklerimizden olan küpeler ne yazık ki son zamanlarda pek yetiştirilmiyor. Oysa biraz emek verilse bedelini güzelliğiyle kat kat ödeyen bu çiçek bir zamanlar balkonlarımızın baştacıydı. Küpe çiçeği kuytu ve nisbeten gölge yerlerden hoşlanır. Suyu sever. Fide ekildiği zaman ince çubuklardan destek yapılırsa biçimli büyür. Askılı saksılara da dikilebilir. Bu durumda pek zarif bir şekilde sarkacak ve destek istemiyecektir. Havalar soğumaya başlayınca içeri alınır. Camekanlı bir balkon bitkinin kışı sağlıkla geçirmesine yetecektir. Kış sonuna doğru bitki derince budanır ve saksı değiştirilir. Çelikleri ayrı saksılara dikilerek yeni bitkiler elde edilebilir.
ÖZELLİKLERİ
ISI
Kış aylarında 12-15 derecede tutulmalıdır.
IŞIK
Güneşten uzak aydınlık bir yer ister.
SULAMA
İlkbahardan sonbahara kadar toprağı daima nemli olmalıdır. Kışın çok az sulayın.
NEM
Yazın yapraklarına ara sıra su püskürtün.
NİPOFYA (Knipofia)
Alışılmamış biçimli çiçekleriyle güneşli bahçelere büyük renk katar. Yaprakları otsu, 1,5 metreye varan saplar üzerindeki çiçekleri parlak renklidir. Herhangi bir bahçe toprağında kolayca yetişir. Drenajı iyi, güneşli bir yere dikilir. İlkbaharda kök ayrıçlarından çoğaltılır.
SARDUNYA (Pelargonium)
Anavatanı Güney Afrika olan sardunyalar hoş kokulu gür yeşilliği, parlak renkli demet demet çiçekleriyle şüphesiz dünyada en sevilen çiçeklerin başında gelir. Yetiştirilmesi, çoğaltılması kolay, çeşitleri zengin, çiçek açma zamanı çok uzundur.Öyle ki uygun şartlar altında o zarif çiçeklerini yıl boyunca bizden esirgemez.
Sardunyalar dört ana gruba ayrılır
GENEL (Zonal)
En yaygın olan tür budur. Tüylü yaprakları düzrenk veya ebruli , yuvarlak dilimli, çiçekleri demetler halinde sarı ve mavi hariç her renkte, katmerli veya yalınkat olabilir. Boyu 30-60 cm kadar, budanmazsa çok daha fazla uzayabilir. Çiçeklenme süresi çok uzundur. Çelik ve tohumdan kolaylıkla çoğalır
SAKIZ SARDUNYASI (Trailing)
Bu sarkık dallı tür parlak etli yaprakları, beyazdan bordoya kadar değişen, katmerli veya yalınkat demetler halinde açan gösterişli çiçekleriyle bilinir. Esnek dalları 1 metreye kadar sarkabilir. Cüce türleride vardır.Soğuğa karşı daha hassastır. Çelikten kolayca yetişir.
CEYLAN (Regal)
Halk arasında ceylan ve ya karagöz olarak adlandırılan bu tür, sivri uçlu tüylü yapraklara ve açelyayı andıran çok gösterişli çiçeklere sahiptir. Bu çiçeklerin ortaları siyah, kenarları çok canlı renklerde düz veya ebruli olabilirler. Boyu 30 cm den bir metreye kadar uzayabilir. Tek dezavantajı çiçeklenme süresinin diğer türlere göre kısa oluşudur.
ITIR (scented leaved)
Çok eskiden beri evlerimizde yetişen ıtırın yalınkat ve pembe renkteki çiçekleri pek gösterişli değildir. Çiçeklerinden ziyade yapraklarının özel kokusuyla tanınmıştır. Garip şekilli, girintili çıkıntılı bu yapraklar cinsine göre gül, limon, nane ya da elma kokuludur. Yaprakları hafifçe oğuşturduğunuzda o nefis aroması çevreye yayılır. Kurutulmuş halde pot pourri'lerde kullanılmaktadır. Kışa gerçekten dayanıklı tek sardunya türü, anavatanı Türkiye olan (pelargonium endlicherianum) dur.
ÖZELLİKLERİ
ISI
Sardunyalar sıcağı sever. Kışın dışarıda donabileceği için aydınlık, ama ısıtılmayan kapalı bir yerde muhafaza edilir. Bahçede yere ekilenler de kasım ayında dikkatlice sökülerek kasalara dikilir ve içeri alınır.
IŞIK
Çok çiçek açması için bol güneş görmelidir. Gün içinde 1-2 saat gölge zarar vermez.
SULAMA
Gerektiği zaman bolca sulanır. Tekrarı için toprağının epeyce kuruması beklenir. Aşırı sulama bitkiyi çürütür. Susuzluğa dayanır. Kışın suyu iyice azaltılır.
NEM
Lüzum yoktur.İki yılda bir saksı değiştirmek yeterlidir. Bu işlem ilkbaharda yapılır. Çiçek zamanı 15 günde bir uygun türde sıvı gübreyle beslenir. Aşırı besleme çiçeği azaltır, yapraklarını çoğaltır. Sardunyalar şubat-mart ayında budanır. Fazla uzun dallarının kısaltılması yeterli olur. Çiçek mevsimini uzatmak için geçmiş çiçekleri düzenli olarak ayıklanmalıdır. Çoğaltmak için yazın bitkiden15 cm boyunda çelikler kesilir. Bir gün dışarda bekletilip soldurulur. Önceden sulanmış saksılara ekilir. Tutuncaya kadar çok az sulanır. Genel sardunya tohumdan da kolaylıkla yetiştirilebilir.
ŞAKAYIK (Paeonia)
Dünyanın bir çok bölgesinde dağlık ve ormanlık yerlerde tabii olarak yetişir. Serin-ılıman iklim bitkisidir. Ülkemizde de bir çok tabii cinsi bulunan şakayık orman gülü veya ayı gülü adları ile de bilinir. Nisan- haziran arası açan iri ve gösterişli çiçekleri sebebiyle bahçelerimizde eskiden beri yetiştirilir. Çok sevilen bir süs bitkisi olan şakayık özellikle uzakdoğu kültüründe önemli bir yere sahiptir. Buralarda 4000 yıldan beri kültürü yapılmaktadır.Çiçekleri yalınkat veya katmerli olur. Bazıları hoş kokuludur. Zamanla kültüre alınarak çok farklı renkleri üretilmiştir. Bitki çalı ve otsu olmak üzere iki farklı türü vardır.Otsu şakayık sonbaharda toprak üstü kısmını kaybeder. İlkbaharda yumrulu köklerden tekrar yeşerir. Yeşilliği gür ve gösterişlidir. Yapraklar özellikle sonbaharda bronz rengine bürünür. Bitki boyu 60-100 cm. kadar uzayabilir. Özellikle katmerli çiçekliler baharda destek gerektirir.
Yetişme özellikleri
Şakayık en iyi derin, iyi drenajlı ve humusça zengin topraklarda yetişir. Dikim için 45 cm. çap ve derinlikte bir çukur açılır. Çukurun dip kısmına bir miktar yanmış gübre veya kompost konur. Daha sonra yarısına kadar gübreli toprak harcı eklenir. Bitki fazla derin olmayacak şekilde dikilir. Bolca sulanır. Saksı içinde almak daha iyidir. Fidelerin arası 90 cm olmalıdır.Hafif gölge veya güneşli ortamları sever. Ancak sabah güneşi gecenin nemiyle yumuşamış tomurcuklara zarar verebilir. Bu yüzden güney veya güney-batı yönlerine doğru dikim yapılması daha iyi olur.Şakayık ilk dikildiği yıl fazla açmaz. Yerine tam olarak yerleşmesi 2-3 yıl sürer. Yumrular ne kedar çoğalırsa o kadar çok çiçek açacaktır. Çoğaltmak maksadı ile köklerini ayırmak uygun değildir. Aksi halde yeniden çiçek açması yıllar alabilir. Yeni bitki isteniyorsa yetişmiş olarak satın alınmalıdır.Yaz boyunca muntazaman sulanmalıdır. Kökünün serin ve nemli kalması için malç yapılması iyi olur. Her yıl ilkbaharda gübre verilir.
YÜKSÜK OTU (Digitalis)
İki yıllık ve ömürlü cinsleri olan bir bahçe çiçeğidir. Tohum olarak ekildiğinde ilk yıl kalın, oval, rozet şeklinde büyüyen yapraklar çıkarır. Ertesi yıl Mayıs ayında rozetin ortasından kalın bir sap uzar. Sapın üzerinde tomurcuklar sıralanmıştır. Çiçekler aşağıdan başlayarak açarlar. Pembe, mor, kırmızı, sarı veya beyaz renklerdedir. Borazana benzer biçimli çiçeklerin açık ağızları aşağı doğru bakar. Çoğunun iç kısımları beyaz çerçeveli bordo beneklerle kaplıdır. Yüksük otunun kalıcı bir türü de vardır.Gölgede yetişen çiçek bulmak zordur. Yüksük otu bu gibi mekanlar için ideal seçim olabilir.
ÖZELLİKLERİ
Bitkinin yüksekliği türüne göre 60 cm'den, 1,5 metreye kadar değişir. En iyi hafif gölgede ve humuslu toprakta yetişir. Suyu sever.Tohumları haziranda hafif gölgeye serpilir. Toz gibi ince olduğu için üzeri örtülmez. Hafifçe bastırılır ve süzgeçli kovayla sulanır. Çıkan fideler yaz sonunda yerlerine dikilir. Yerinde de bırakılabilir. Yüksük otu tıpta önemli bir bitkidir. Kalp ilaçlarında kullanılan "digitalin" adlı madde bu bitkiden elde edilir.